Natuurwijn herkennen en beoordelen

Sophie van Dijk

Sommelier en wijnkenner bij Bravour

Je hebt er vast al over gehoord: natuurwijn. De een zweert erbij, de ander gruwelt ervan.

Het is de wijn van de hipster, de boer met zand onder zijn nagels, en soms… de wijn die naar een paardenstal ruikt.

Maar wat is het nu eigenlijk echt? In deze gids duiken we in de wereld van natuurwijn. Geen ingewikkelde verhalen, maar gewoon helder uitgelegd hoe jij een fles kunt herkennen, beoordelen en vooral: ervan genieten.

Wat is natuurwijn eigenlijk?

Stel je voor: een wijnboer die zo min mogelijk ingrijpt. Dat is de kern van natuurwijn, ofwel vin nature.

Het doel is simpel: de wijn zo puur mogelijk maken, zonder al te veel technische snufjes. In de wijngaard betekent dit dat er geen pesticiden of kunstmatige bestrijdingsmiddelen worden gebruikt. De bodem wordt met rust gelaten. In de kelder gebeurt hetzelfde.

Er worden geen gekweekte gistculturen toegevoegd (alles gebeurt met wilde gisten die van nature op de druiven zitten), en de wijn wordt niet geklaard of gefilterd met chemische middelen. Toevoegingen zoals suiker om de wijn zoeter te maken (chaptalisatie) of zuur om hem scherper te maken, worden gezien als valsspelen.

Het idee is: wat de druif geeft, dat bottelen we. Simpel, maar in de praktijk best lastig.

De sulfiet-discussie: Wel of niet?

Het heetste hangijzer bij natuurwijn is sulfiet. Sulfiet (zwavel) wordt vaak toegevoegd aan wijn om hem houdbaar te maken en te beschermen tegen oxidatie.

Je vindt het ook in bijna alle andere voedingsmiddelen, van gedroogd fruit tot chips. Bij natuurwijn denken veel mensen: geen sulfiet. Dat is niet helemaal waar.

Sulfiet zit namelijk van nature vrijwel altijd in wijn, als een bijproduct van de gisting. Zelfs als een wijnboer niets toevoegt, zit er een kleine hoeveelheid in.

Wél is het zo dat natuurwijnboeren vaak geen extra sulfiet toevoegen, of in ieder geval veel minder dan de limiet die wettelijk is toegestaan.

In de EU mag natuurwijn maximaal 135 mg/l sulfiet bevatten (bij witte en rosé wijn), terwijl conventionele wijn vaak richting de 250 mg/l gaat. Veel producenten streven naar nul toevoeging. Let wel op: als er geen sulfiet wordt toegevoegd, is de wijn vaak gevoeliger voor bederf. Een fles die al openstaat, gaat sneller over de kant.

De mythe van de hoofdpijn

‘Ik krijg hoofdpijn van natuurwijn.’ Dat hoor je wel vaker. Maar klopt dat wel?

De waarheid is dat hoofdpijn na wijn meestal niet door sulfiet komt.

Sulfiet is zelden de boosdoener voor de klassieke wijnhoofdpijn. Dat is eerder te wijten aan histaminen (een stofje dat ontstaat bij de vergisting) of simpelweg te veel alcohol drinken. Er is een kleine nuance: sulfiet wordt afgebroken door je lever, net als alcohol.

Als je heel veel sulfiet binnenkrijgt (wat in gewone wijn vaak meer is dan in natuurwijn), kan dit de lever extra belasten. Maar een kater krijg je vooral omdat je te veel gedronken hebt. Dus, natuurwijn is niet per se hoofdpijn-vrij, maar het is ook niet de directe oorzaak ervan.

De smaak: Puur of apart?

Hier gaat het mis voor veel mensen. Natuurwijn smaakt vaak anders.

Veel natuurwijnen zijn levendig, fruitig en mineralig, maar sommige hebben een eigenaardig geurtje.

Denk aan nat gras, paardenzweet, boerenkool of zelfs een vleugje natte hond (de zogenaamde brettanomyces, een wilde gist die soms zorgt voor een ‘dierlijke’ geur). Is dat vies? Dat ligt aan je smaak.

Voor de een is het een teken van echtheid, voor de ander een fout. Goede natuurwijn, gemaakt door een boer die weet wat hij doet, is vaak prachtig helder en fruitig. De slechte natuurwijnen zijn diegenen die naar de schuur ruiken en ondrinkbaar zijn. Helaas zijn er op dit moment veel wijnmakers die meeliften op de hype, maar niet de kwaliteit leveren.

Een deel van de natuurwijnen op de markt is helaas gewoon ondrinkbaar of onstabiel.

Waarom drinken we het?

De populariteit groeit enorm. Waarom? Omdat consumenten steeds vragen naar eerlijk eten en drinken. Natuurwijn voelt authentiek.

Het is vaak gemaakt door kleine boeren, zonder massaproductie. Je proeft de plek waar de druif groeit (het terroir), zonder dat er aan gesleuteld is in de kelder. In 2018 had al 38% van de wijnkaarten in Londen ten minste één natuurwijn.

En restaurants van formaat, zoals het wereldberoemde Noma in Kopenhagen, serveren ze volop.

Het is hip, maar het is ook een beweging naar meer duurzaamheid.

Natuurwijn vs. Biologische wijn

Is biologisch wijn dan hetzelfde? Nee, dat is een groot misverstand.

Biologische wijn: De wijnboer verbouwt zijn druiven zonder chemische bestrijdingsmiddelen. In de kelder mag er wel meer: denk aan toevoegingen van sulfiet, gisten of het filteren van de wijn.

Biologisch is dus al een stapje beter voor het milieu, maar het productieproces kan nog behoorlijk ingrijpend zijn. Natuurwijn: Hier gaat de filosofie veel verder. In de wijngaard wordt biologisch (of biodynamisch) gewerkt, maar in de kelder geldt: niks doen.

Geen sulfiet toevoegen, niet filteren, niet klaren. Alles moet zo naturel mogelijk. Je kunt natuurwijn zien als de strengste vorm van duurzame wijnbouw. Het is een levensstijl, niet alleen een techniek.

De uitdagingen en valkuilen

Waarom is natuurwijn zo controversieel? Omdat het maken van goede natuurwijn ontzettend moeilijk is.

Zonder hulpmiddelen is er geen vangnet. Als er iets misgaat in de kelder, kun je het niet 'fixen' met een filter of een toevoeging.

De wijnboer moet perfect werken en veel geluk hebben met het weer. Daardoor zijn natuurwijnen vaak onvoorspelbaarder dan gewone wijnen. Er is ook veel greenwashing gaande.

Sommige wijnmakers gebruiken de term 'natuurwijn' omdat het hip klinkt, terwijl ze stiekem wel ingrijpen. En ja, er zijn producenten die wijn maken die eigenlijk gewoon slecht is, maar het verkopen als 'authentiek'.

Critici zoals de beroemde wijnschrijver Robert Parker zijn dan ook vaak sceptisch. Hij noemt natuurwijn soms 'ongeregeld' en onduidelijk.

Hoe beoordeel je een fles natuurwijn?

Wil je zelf een fles kopen en beoordelen? Volg dan deze stappen: Je vindt natuurwijn steeds vaker in speciaalzaken en bij de betere slijter.

1. Check het etiket: Kijk of er ‘vin nature’ op staat, of dat de wijn biologisch of biodynamisch is gecertificeerd. Let op: officiële keurmerken voor natuurwijn zijn er (nog) niet wereldwijd, maar labels van producenten zoals René Lequin of Frank Cornelissen zijn een goed teken.
2. Geur: Open de fles en ruik. Ruikt het fruitig en fris? Of ruikt het muf? Een lichte zweem van gisting mag, maar schimmel is nooit goed.
3. Kleur: Natuurwijn kan iets troebeler zijn omdat niet wordt gefilterd. Dat is normaal. Let op: een bruine kleur bij een jonge wijn kan duiden op oxidatie (luchtcontact).
4. Smaak: Proef! Is de wijn in balans? Natuurwijn moet levendig zijn. Een natuurwijn die naar azijn smaakt, is vaak verkeerd gegaan (door een bacterie genaamd azijnzuur). Een wijn die naar natte kelder ruikt, is waarschijnlijk bedorven.

Waar koop je het?

Online zijn er veel webshops die zich specialiseren in natuurwijn. Denk aan winkels die zich richten op kleine, onafhankelijke producenten.

Bij de grote supermarkten (zoals Albert Heijn) vind je wel natuurwijn, maar het aanbod is beperkt en de kwaliteit wisselt sterk.

De toekomst van natuurwijn

Is natuurwijn een blijvertje? Waarschijnlijk wel. De beweging is te groot om weer te verdwijnen.

Wel zal de kwaliteit verbeteren naarmate er meer kennis komt. De "vieze trui" die we vaak associëren met natuurwijnmakers, verdwijnt langzaam en maakt plaats voor professionele wijnmakers die weten wat ze doen. Natuurwijn is niet voor iedereen. Het vereist een open geest.

Het is soms onvoorspelbaar, soms brutaal, maar vaak ook verfrissend eerlijk. Als je op zoek bent naar wijn die precies smaakt zoals de fabrikant het wil, moet je elders zijn.

Maar als je wilt proeven waar de druif vandaan komt, zonder al te veel poespas, dan is natuurwijn een prachtig avontuur.

Dus, de volgende keer dat je een fles ziet staan met een leuk, simpel label: probeer het. Schenk een glas, ruik eraan en proef de natuur. Misschien ben je wel verkocht.