Sicilie als opkomend wijneiland
Stel je voor: je staat op een helling van een actieve vulkaan, kijkt uit over de Middellandse Zee en proeft een wijn die net zo uniek is als het eiland waarop hij is gegroeid. Sicilië is al lang niet meer alleen het eiland van de maffia, de pizza en de drukke straten van Palermo.
Het is in rap tempo uitgegroeid tot een van de meest opwindende wijngebieden van Europa. Waar vroeger vooral bulkwijn werd geproduceerd voor export, draait het nu om kwaliteit, karakter en authenticiteit. Als je denkt dat je Italië kent, heb je Sicilië nog niet ontdekt. Laten we een duik nemen in de wereld van de Siciliaanse wijn.
Waarom Sicilië nu zo interessant is
Het verhaal van Sicilië als wijneiland is een verhaal van transformatie. Jarenlang was het eiland de grootste producent van wijnconcentraat en industriële alcohol van Europa.
Maar de tijden zijn veranderd. De focus is verschoven van kwantiteit naar kwaliteit.
Momenteel telt Sicilië 19 DOC’s (Denominazione di Origine Controllata) en 7 IGT’s (Indicazione Geografica Tipica), een indrukwekkend aantal dat de diversiteit van het eiland weerspiegelt. Met een totale wijngaardoppervlakte van 140.000 hectare is Sicilië veruit de grootste wijnbouwregio van Italië. Hoewel een deel van deze oppervlakte nog steeds wordt gebruikt voor industriële doeleinden, is er een duidelijke beweging gaande.
Kleine, onafhankelijke wijnmakers nemen het roer over van grote coöperaties. Zij experimenteren met inheemse druivenrassen en traditionele technieken, wat resulteert in wijnen die perfect passen bij de moderne wijnliefhebber: eerlijk, expressief en vol karakter.
De Etna: de parel van Sicilië
Als er één gebied is dat de reputatie van Sicilië heeft veranderd, dan is het wel de Etna.
Deze actieve vulkaan, de hoogste van Europa, biedt een microklimaat dat uniek is in de mediterrane regio. Door de hoogte (wijngaarden liggen tussen de 600 en 1000 meter boven zeeniveau) is het hier beduidend koeler dan in de rest van het eiland. Dit zorgt voor een langere rijpingstijd, waardoor de druiven hun zuurgraad behouden en complexere aroma’s ontwikkelen.
- Nerello Mascalese: Vaak vergeleken met Pinot Noir of Nebbiolo, deze rode druif produceert lichte, elegante wijnen met tonen van rode bessen, kruiden en as.
- Carricante: Een witte druif die hoge zuren geeft, perfect voor strakke, minerale wijnen met aroma’s van citrus en appel.
- Catarratto: Veelzijdig en inheems, vaak gebruikt voor fruitige, aromatische witte wijnen.
De bodem is rijk aan vulkanische mineralen, wat een duidelijke stempel drukt op de smaakprofielen. Denk aan een kenmerkende mineraliteit en een lichte, aardse rokerigheid.
De diversiteit buiten de vulkaan
De belangrijkste druivenrassen op de Etna zijn: Wijnhuizen als Tenuta delle Terre Nere en Graci hebben de Etna op de internationale kaart gezet, maar er zijn talloze kleine producenten die de mooiste wijnen maken.
Vittoria: de koning van de rode wijn
Hoewel de Etna de meeste aandacht trekt, is Sicilië veel groter en diverser. Het eiland kent verschillende microklimaten en bodemtypes, wat leidt tot unieke wijnstijlen verspreid over het eiland. In het zuidoosten ligt de regio Vittoria, de grootste DOC van Sicilië met ongeveer 29.000 hectare. Dit gebied is heet en droog, maar de nabijheid van de zee zorgt voor verkoeling.
Marsala: de vergeten klassieker
Hier draait alles om de Nero d’Avola en Frappato. De beroemde Cerasuolo di Vittoria is een blend van deze twee druiven: de Nero d’Avola geeft body en structuur, de Frappato geeft fruitigheid en floraliteit.
Het resultaat is een wijn die soepel drinkt maar toch diepgang heeft. In het westen van het eiland, rond de stad Marsala, wordt de gelijknamige versterkte wijn geproduceerd. Hoewel Marsala vaak wordt afgedaan als kookwijn, is er een Renaissance gaande van hoogwaardige, droge Marsala’s.
Het oosten: Syracuse en Etna
Gemaakt van inheemse druiven als Grillo en Zibibbo, worden deze wijnen vergist en versterkt met brandewijn.
Ze ontwikkelen complexe aroma’s van noten, karamel en gedroogd fruit, vergelijkbaar met een goede Sherry of Vinsanto, maar met een eigen Siciliaans karakter. In de provincie Syracuse, net onder de Etna, vind je wijngaarden die profiteren van de zeewind en de vulkanische grond. Hier overheersen witte druiven zoals Grillo en Catarratto. Deze wijnen zijn vaak fris, fruitig en aromatisch, perfect voor bij de lokale visgerechten.
Belangrijke druivenrassen om te onthouden
De kracht van Sicilië ligt in zijn inheemse druivenrassen. Deze zijn perfect aangepast aan het harde klimaat en bieden smaken die je nergens anders vindt.
Naast de eerder genoemde Nerello Mascalese en Nero d’Avola, zijn er een paar andere namen die je moet kennen:
- Frappato: Een lichte, sappige rode druif die vaak wordt gebruikt voor fruitige, vrolijke wijnen. Probeer een 100% Frappato voor een lichte, zomerse rode wijn.
- Zibibbo (Muscat of Alexandria): De ster van Marsala en versterkte wijnen, maar ook steeds vaker te vinden als droge, aromatische tafelwijn.
- Inzolia: Een witte druif die vroeger vooral voor blends werd gebruikt, maar nu steeds vaker solo schittert met zijn nootachtige en fruitige tonen.
- Perricone: Een oude, inheemse rode druif die een opleving beleeft. Hij geeft krachtige, tanninerijke wijnen met een aardse, kruidige smaak.
Wijnhuizen die je moet volgen
De opkomst van Sicilië wordt gedragen door visionaire wijnmakers. Hier zijn drie namen die de moeite waard zijn om te ontdekken, variërend van modern tot traditioneel.
Planeta
Als we het hebben over de moderne Siciliaanse wijnrevolutie, kunnen we Planeta niet overslaan. Hoewel het een groot huis is, hebben ze de lat voor het hele eiland hoog gelegd. Ze hebben wijngaarden op vijf verschillende locaties op Sicilië, van Noto tot aan de Etna.
Planeta bewijst dat Sicilië wijn kan maken die internationaal kan concurreren. Hun Chardonnay van de Etna is iconisch, maar ook hun Nero d’Avola is een standaard voor de regio.
Tenuta di Fessina
Gelegen op de hellingen van de Etna, is Tenuta di Fessina een juweel voor liefhebbers van natuurlijke wijnbouw. Dit kleine wijnhuis, opgericht door Silvia Stramaggi, produceert wijnen met minimale interventie. Ze werken zonder toegevoegde sulfieten en gebruiken alleen inheemse druiven.
Hun wijn ’A Puddara, gemaakt van Nerello Mascalese, is puur, mineralig en levendig. Het is een perfecte weerspiegeling van de Etna.
Cottanera
Op de noordelijke hellingen van de Etna ligt Cottanera, een wijnhuis dat bekend staat om zijn precisie en moderniteit.
Het familiebedrijf, geleid door de gebroeders Fontanazza, combineert traditionele technieken met de nieuwste technologie. Ze produceren enkele van de meest gerespecteerde Etna-wijnen, waaronder een indrukwekkende Carricante en een complexe Rosso dell’Etna. Hun focus op biologische landbouw maakt het plaatje compleet.
De toekomst van Siciliaanse wijn
Wat Sicilië zo uniek maakt, is de combinatie van traditie en innovatie. De wijnmakers kijken terug naar eeuwenoude inheemse druiven, maar ze experimenteren ook met nieuwe opvattingen over wijnmaken.
De focus ligt steeds meer op duurzaamheid en biologische landbouw, wat niet alleen goed is voor het milieu, maar ook de kwaliteit van de wijn ten goede komt.
De concurrentie met andere Italiaanse regio’s als Toscane en Piëmont is moordend, maar Sicilië heeft een troef in handen: de combinatie van zon en zee, vulkanische grond en een ongelooflijke passie. Of je nu houdt van lichte, elegante Etna-wijnen of krachtige, zwoele wijnen uit het zuiden, Sicilië heeft het.
Eiland van contrasten
Sicilië is meer dan een bestemming; het is een ervaring. Het is een eiland waar je ’s ochtends kunt skiën op de Etna en ’s middags kunt zwemmen in de zee, en waar je onderweg stopt voor een glas wijn dat net zo divers is als het landschap.
De opkomst van Sicilië als wijneiland is geen trend, maar een blijvende verandering.
Dus, de volgende keer dat je een fles Italië openschroeft, kijk dan eens verder dan de bekende namen. Kies voor Sicilië, en proef de ziel van het eiland.